خاموشی 2G؛ وقتی کارت‌خوان‌ها از کار می‌افتند!

خاموشی 2G؛ وقتی کارت‌خوان‌ها از کار می‌افتند!

۲۸ تیرماه خبر اختلال دستگاه‌های پوز بانکی تیتر اخبار شد؛ مدیر روابط عمومی بانک مرکزی اعلام کرد که این اختلالات لحظه‌ای بوده و برطرف شده است. با این حال، مدیرعامل شاپرک در گفت‌وگویی دلیل این اختلالات را اجرای مانوری برای سنجش آمادگی شبکه پرداخت عنوان کرد. اواخر هفته گذشته نیز اخباری مبنی بر از کار افتادن برخی کارت‌خوان‌ها منتشر شد. راه پرداخت در گزارشی بررسی کرده که آیا قطع شبکه 2G می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر شبکه پرداخت داشته باشد یا خیر.

قطع شبکه 2G؛ دلیل اختلال عملکرد پوزها

فرحان یحیایی، مدیر بخش نمایندگی های شرکت پارسه نوین ، توضیح داد: «حدود ۱۰ تا ۱۲ روز پیش تماس‌هایی با شرکت آغاز شد و مراجعه حضوری مشتریان افزایش یافت. این مشتریان اعلام می‌کردند که دستگاه‌هایشان از کار افتاده است. پس از بررسی‌های اولیه مشخص شد که مشکل از سخت‌افزار دستگاه‌ها نیست، بلکه نرم‌افزار آنها قادر به اتصال به شبکه نیست.»

آزمایش انواع سیم‌کارت‌ها نشان داد سیم‌کارت‌های ایرانسل بیشترین میزان قطعی را داشتند و تقریباً به‌صورت کامل قطع بودند؛ تنها در مواردی نادر تراکنش انجام می‌شد. سایر سیم‌کارت‌ها مانند همراه اول، شاتل موبایل و آپسِل عملکردی ضعیف تا متوسط داشتند.

اخبار غیررسمی حاکی از قطع شبکه‌های 2G توسط شرکت مخابرات بود. امیری‌کیا افزود: «به ما اطلاع داده شد که آمادگی تعویض دستگاه‌های 2G با دستگاه‌های مجهز به شبکه 4G را داشته باشیم. این موضوع هشدار اولیه‌ای بود، اما اشاره‌ای به احتمال قطع کامل شبکه 2G شد.»

بخش زیادی از دستگاه‌های پوز موجود در بازار از نسل قدیمی هستند و تنها از طریق شبکه 2G کار می‌کنند. دستگاه‌های جدید، چه وارداتی و چه تولید داخل، اغلب بر بستر شبکه 4G فعال هستند.

فرحان یحیایی افزود: «قطعی شبکه 2G از سوی شرکت‌های PSP نیز تایید شد. حتی در برخی موارد، وضعیت همراه اول وخیم‌تر شده و تعداد تراکنش‌های موفق به‌طور چشم‌گیری کاهش یافته است.»

راه‌حل پیشنهادی:

• ایمن‌سازی شبکه 2G و بازگرداندن شرایط به وضعیت سابق.
• نوسازی کامل سیستم پرداخت کشور و جایگزینی دستگاه‌های قدیمی با نسل جدید، نیازمند تأمین هزینه از طریق تولیدکنندگان یا برنامه‌های حمایتی.

با توجه به وابستگی مستقیم فعالیت شرکت‌های پرداخت به تراکنش‌ها، این اختلال مستقیماً بر عملکرد آنها تأثیر می‌گذارد و ادامه قطع شبکه 2G می‌تواند باعث افت شدید درآمد PSPها و شاپرک شود.

اعتراض سازمان نصر به قطع شبکه 2G

سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور در نامه‌ای خطاب به وزیر ارتباطات درباره تبعات قطع ناگهانی شبکه 2G هشدار داد:

• جایگزینی کامل دستگاه‌های 2G با نسل جدید حداقل دو سال زمان می‌برد.
• جایگزینی دستگاه‌های قدیمی حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان هزینه خواهد داشت.

نامه همچنین به تشدید شکاف دیجیتال اشاره دارد، زیرا کسب‌وکارهای خرد و روستایی هنوز از دستگاه‌های قدیمی استفاده می‌کنند و پوشش شبکه‌های نسل جدید در مناطق محروم کافی نیست.

شبکه 2G بستر اصلی ارتباطی ۲ میلیون دستگاه پوز فعال، سیستم‌های نظارتی، کنتورهای هوشمند و تجهیزات پزشکی است و به عنوان پشتیبان اضطراری برای سرویس‌های امنیتی و بانکی عمل می‌کند.

سرنوشت شبکه پرداخت در هاله‌ای از ابهام

او افزود: «با این حال در این مدت کوتاه امکان به‌روزرسانی یا جایگزینی وجود ندارد و این فرایند حداقل یک تا دو سال زمان نیاز دارد؛ نه تنها ظرفیت تولید کارت‌خوان کافی نیست، بلکه بودجه لازم نیز فراهم نشده است.»

در شهرهای بزرگ می‌توان با کارت‌به‌کارت یا درگاه‌های پرداخت جدیدتر مشکل را مدیریت کرد، اما در مناطق محروم و روستاها تنها پول نقد قابل استفاده است.

این اختلال داخلی مشابه اختلالات ناشی از حملات سایبری عمل می‌کند و نمونه‌ای از ضعف پدافند غیرعامل است که اقتصاد کشور را با خطر مواجه می‌کند.

پرسش و پاسخ (FAQ)

سؤال ۱: آیا قطع شبکه 2G کل سیستم پرداخت را متوقف می‌کند؟

خیر، اما بیش از ۳۰٪ تراکنش‌های خرد روزانه وابسته به دستگاه‌های 2G هستند و مناطق روستایی بیشترین آسیب را خواهند دید.

سؤال ۲: راه‌حل کوتاه‌مدت چیست؟

استفاده موقت از شبکه‌های 4G و به‌روزرسانی یا جایگزینی دستگاه‌های قدیمی در مناطقی که امکان دسترسی به دستگاه‌های جدید وجود دارد.

سؤال ۳: جایگزینی کامل دستگاه‌های 2G چه مدت زمان نیاز دارد؟

حداقل یک تا دو سال زمان نیاز دارد و نیازمند بودجه و ظرفیت تولید کافی است.

سؤال ۴: اهمیت استراتژیک شبکه 2G چیست؟

شبکه 2G بستر اصلی ارتباطی میلیون‌ها دستگاه پوز، سیستم‌های نظارتی، کنتورهای هوشمند و تجهیزات پزشکی است و به عنوان پشتیبان اضطراری در زمان قطعی سایر شبکه‌ها عمل می‌کند.