چرا کارت‌خوان‌هایی که به خارج از کشور منتقل می‌شود جریمه نمی شوند؟

چرا کارت‌خوان‌هایی که به خارج از کشور منتقل می‌شود جریمه نمی‌شوند؟

کارتخوان سیار و سایر ابزارهای پوز بانکی بر اساس ضوابط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، موظف هستند صرفاً در داخل مرزهای کشور فعالیت داشته باشند. با این حال، گزارش‌های متعدد از انتقال و استفاده از برخی کارت‌خوان‌ها در خارج از کشور به‌خصوص در مناطق مرزی وجود دارد؛ اما چرا این دستگاه‌ها جریمه نمی‌شوند؟ علت اصلی، شکاف نظارتی میان PSPها و پرداخت‌یاران و نبود شفافیت در اجرای مدل کارمزد و تعامل بین‌المللی است.

سند پرداخت‌یاران و محدودیت قانونی فعالیت

بانک مرکزی در تاریخ ۲۷ مرداد ۱۳۹۷ سند نهایی پرداخت‌یاران را منتشر کرد. این سند به‌طور مشخص، فعالیت پرداخت‌یاران را محدود به تراکنش‌های بدون حضور کارت کرد؛ یعنی پرداخت‌هایی از نوع IPG (درگاه پرداخت اینترنتی) و MPG (درگاه موبایلی).

در این چارچوب، ارائه سرویس‌های حضوری (نظیر دستگاه کارتخوان فیزیکی خارج از شبکه داخلی) برای پرداخت‌یاران غیرمجاز محسوب می‌شود. با این حال، به علت ضعف در مکانیزم‌های کنترل مکانی دستگاه‌ها (Location Tagging) و نبود سامانه هشدار خودکار در شبکه شاپرک، برخی کارت‌خوان‌ها توانسته‌اند اتصال خود را از طریق IPهای خارج از کشور حفظ کنند.

نقش PSP و رقابت نادرست با پرداخت‌یاران

در مدل فعلی شبکه پرداخت کشور، شرکت‌های PSP و پرداخت‌یاران هر دو مسئول ارائه خدمات پرداخت هستند، اما تضاد در منافع و نبود تفکیک شفاف میان دو حوزه باعث رقابت ناسالم و ایجاد خلأهای نظارتی شده است.

اگر PSPها صرفاً نقش ارائه‌دهنده سرویس فنی و پرداخت‌یاران نقش بازاریاب و توسعه‌دهنده خدمات جدید نظیر IPG و کیف پول الکترونیک را ایفا کنند، می‌توان از نشت سرویس‌ها به خارج و استفاده غیرمجاز از کارتخوان سیار جلوگیری کرد. اما در حال حاضر، برخی پرداخت‌یاران و پذیرندگان با استفاده از ابزارهای فنی مانند VPN یا تغییر IP، امکان نگهداری تراکنش از خارج کشور را دارند بدون آنکه سامانه شاپرک آن را مسدود کند.

علت جریمه نشدن کارتخوان‌های خارج از کشور

عدم جریمه این دستگاه‌ها بیشتر به دلایل زیر بازمی‌گردد:

• فقدان سامانه تشخیص موقعیت مکانی دقیق: بسیاری از کارت‌خوان‌ها فاقد GPS داخلی یا سیستم ثبت موقعیت تراکنش هستند.
• نقص در تطبیق IP با مرزهای جغرافیایی: استفاده از VPN یا شبکه‌های پروکسی، تشخیص موقعیت واقعی کارت‌خوان را دشوار می‌سازد.
• تعارض بین نهادهای نظارتی: بانک مرکزی، شاپرک و PSPها هر یک بخشی از زنجیره کنترل را در اختیار دارند اما هماهنگی کافی وجود ندارد.
• نبود جریمه مستقیم: در حال حاضر، آیین‌نامه مشخصی برای جریمه مالی یا انسداد دائم کارت‌خوان‌های استفاده‌شده در خارج کشور وجود ندارد.
• ضعف مدل کسب‌وکار پرداخت‌یاران: محدود بودن دامنه فعالیت پرداخت‌یاران به تراکنش‌های بدون کارت باعث شده نظارت بر تراکنش‌های فیزیکی در خارج کشور کمتر باشد.

تأثیر بر آینده صنعت پرداخت و پوز بانکی

ادامه این وضعیت نه‌تنها موجب آسیب به اعتماد عمومی در شبکه پرداخت می‌شود، بلکه توسعه مدل‌های پرداخت‌یاری و پرداخت‌بانی را نیز به حاشیه می‌برد. بانک مرکزی در حال بازنگری مجوز پرداخت‌بانی است تا حدود وظایف کیف پول الکترونیکی، تراکنش‌های خرد، و تعامل این سرویس‌ها با PSPها مشخص شود.

در صورتی که مدل کارمزد با هزینه‌های واقعی توسعه شبکه پرداخت منطبق شده و رقابت بین PSP و پرداخت‌یاران منطقی‌تر گردد، نظام پرداخت کشور به نقطه‌ای می‌رسد که تخلفات مانند خروج کارت‌خوان از کشور به‌صورت خودکار شناسایی و کنترل گردد.

راهکار پیشنهادی: کنترل هوشمند کارتخوان سیار

• افزودن قابلیت GPS و هشدار از راه دور در کارتخوان‌های جدید.
• ایجاد سامانه شاپرک جغرافیایی برای تشخیص IP خارج از کشور.
• تعریف ضوابط جریمه پلکانی برای پذیرندگان متخلف.
• ایجاد پلتفرم داده‌کاوی مشترک میان بانک مرکزی، PSP و پرداخت‌یاران.
• تدوین آیین‌نامه جدید امنیتی الزام‌آور برای تمامی کارت‌خوان‌های فعال.

مشاهده و خرید کارتخوان از شاندرمن

پرسش‌های متداول درباره کارت‌خوان‌های خارج از کشور

۱. آیا استفاده از کارتخوان سیار در خارج کشور قانونی است؟

خیر، تمامی تراکنش‌های انجام‌شده از طریق کارتخوان خارج از مرز ایران غیرقانونی محسوب شده و مشمول مسدودی دستگاه می‌گردد.

۲. چرا بسیاری از دستگاه‌های منتقل‌شده جریمه نمی‌شوند؟

به‌دلیل نبود زیرساخت دقیق شناسایی موقعیت و مدل تنبیهی مشخص، تاکنون بسیاری از دستگاه‌های خارج از کشور کشف نشده‌اند.

۳. نقش PSP در این تخلفات چیست؟

در برخی موارد، شرکت‌های PSP به‌صورت غیرمستقیم از طریق پذیرندگان خود در خارج کشور در جریان تراکنش هستند اما در فقدان الزام‌های قانونی، جریمه مستقیمی ندارند.

۴. تکلیف کیف پول الکترونیکی در این میان چیست؟

کیف پول‌ها بخشی از پرداخت‌های بدون حضور کارت هستند و هنوز تحت سند پرداخت‌بانی بانک مرکزی به‌صورت رسمی مجوز نیافته‌اند، اما می‌توانند در آینده نقش واسطه‌ای در امنیت تراکنش‌ها ایفا کنند.

۵. چه زمانی انتظار برخورد جدی با کارتخوان‌های متخلف می‌رود؟

با به‌روزرسانی مجوز پرداخت‌بانی و راه‌اندازی سامانه کنترل مکانی شاپرک، انتظار می‌رود از سال آینده نظارت بر تراکنش‌های برون‌مرزی سخت‌گیرانه‌تر شود.